Gheskiere Paul - Klinisch Psycholoog - Psychotherapeut - Mental Coach

Bipolaire stoornissen
Back

BIPOLAIRE STOORNISSEN
Bij een bipolaire stemmingsstoornis beweegt de stemming zich tussen twee extreme polen: perioden van euforie worden afgewisseld door depressieve perioden. Vroeger werden de patiŽnten dan ook wel manisch-depressief genoemd. Soms kan die schommeling meerdere malen per jaar optreden. De ernst van de stoornis kan zeer sterk variŽren. De oorzaak of oorzaken van de afwijking zijn nog steeds duister.Meestal begint de stoornis bij jonge mensen vanaf de leeftijd tussen16 en 25 jaar, maar de stoornis kan ook achter in de dertig voor het eerst optreden. De stoornis komt voor in alle sociale klassen en komt evenveel voor bij vrouwen als bij mannen.
Een typische bipolaire stoornis (type 1) wordt gekenmerkt door afwisselende episoden van (ernstige) depressie en manie. Tussen die episoden functioneert men volkomen normaal, al blijven bij een aantal patiŽnten constant lichte verschijnselen aanwezig. Bij een bipolaire stoornis van type 2 worden perioden van (ernstige) depressie afgewisseld met perioden van milde manie (hypomanie)Depressie en manie kunnen soms gelijktijdig aanwezig zijn, maar wisselen elkaar meestal af met vaak daartussen perioden zonder symptomen. Onbehandelde manische of depressieve perioden duren gemiddeld drie tot zes maanden, maar korter of langer kan. Bij sommige patiŽnten volgen de ziekte-episoden elkaar zeer snel op, soms zelfs meerdere keren per week.

Depressieve fase
Gedurende depressieve fasen die doorgaans minstens twee tot vier weken duren, heeft men veelal last van lusteloosheid, heeft men voor veel activiteiten geen interesse meer, ervaart men gevoelens van wanhoop en verwijt men zich van alles. Vaak slapen mensen met een depressie slecht of erg veel, en bewegen ze zich trager dan normaal. Verder is hun denkvermogen verminderd, hun geheugen verslechterd en kan men zich maar met moeite concentreren.

Manische fase
De diagnostische criteria voor manische en de wat minder ernstige hypomane fasen zijn in vele opzichten tegengesteld aan de kenmerken die horen bij depressies. Gedurende deze perioden voelt men zich juist uitgelaten of geprikkeld, soms zelfs zo ernstig dat werk, sociale activiteiten of relaties er schade door oplopen. Men slaapt minder, spreekt vaak snel, opgewonden en indringend, en wisselt vaak en gemakkelijk van onderwerp. PatiŽnten zijn meestal bijzonder overtuigd van het belang en de juistheid van hun eigen ideeŽn; door deze zelfoverschatting is er vaak verminderd inzicht in situaties en meer impulsief gedrag. Manische of hypomane mensen kunnen soms veel geld uitgeven, roekeloos autorijden of twijfelachtige zakelijke of seksuele relaties aangaan. Zowel depressies als manieŽn kunnen naast de genoemde ook psychotische kenmerken hebben zoals wanen en hallucinaties.

Men spreekt van een manische episode als drie of meer van de volgende symptomen dagelijks gedurende minstens een week aanwezig zijn:
• opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootheidsideeŽn
• minder slaapbehoefte
• verhoogde spraakzaamheid
• verminderde concentratie, gemakkelijk af te leiden
• toename van doelgerichte activiteit of psychomotorische agitatie
• zich overmatig bezighouden met aangename activiteiten
De klachten moeten een verstoring betekenen van het normale functioneren, en niet het gevolg zijn van een lichamelijke aandoening of van alcohol- of drugsmisbruik.

Een milde manische of zg. hypomane fase, is een periode met verhoogde, prikkelbare stemming gedurende tenminste vier dagen, plus minstens drie van de volgende symptomen:
1. Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootheidsideeŽn
2. Afgenomen behoefte aan slaap
3. Spraakzamer
4. Gedachtenvlucht
5. Verhoogde afleidbaarheid
6. Toename van doelgerichte activiteit
7. Overmatig bezighouden met aangename activiteiten waarbij een grote kans op pijnlijke gevolgen

Soms kunnen manische en/of depressieve periodes gepaard gaan met psychotische symptomen zoals hallucinaties, waanideeŽn...

Oorzaken
Er is niet ťťn afzonderlijke oorzaak aan te wijzen voor een stemmingsstoornis. Er is meestal sprake van een combinatie van factoren.
Waarschijnlijk ligt een of ander defect in de hersenen, waardoor het evenwicht in de neurotransmitters die de zenuwsignalen overbrengen, verstoord is. Gezien de aandoening vaker voorkomt in bepaalde families, is er zeker sprake van een erfelijke factor. Daarnaast kunnen ook allerlei omgevingsfactoren meespelen, zoals een lichamelijke ziekte, geneesmiddelenmisbruik, alcohol en andere drugs, gebrek aan vaardigheden om met problemen om te gaan, ingrijpende gebeurtenissen in het leven, enz.

Behandeling
De bipolaire stoornis is ernstig. Het heeft vaak een chronisch verloop. Als iemand een bipolaire stoornis heeft, dan wordt behandeling altijd aangeraden. De stoornis kan niet genezen worden. Ook kan de aanleg voor deze stoornis niet weggenomen worden. Wel kunnen specifieke symptomen met medicatie en psychotherapie verminderen of zelfs verdwijnen en kan worden voorkomen dat iemand opnieuw een episode meemaakt.

  1. Medicatie :  Medicatie vormt een essentieel onderdeel van de behandeling. Er zijn medicijnen die de ernst en/of duur van een episode verminderen en medicijnen die voorkůmen dat iemand opnieuw een manische en depressieve episode krijgt.
  2. Psychologische interventies : Bipolaire stoornissen hebben een sterke neiging tot recidivering. Hoewel medicatie in de acute en onderhoudsfase de frequentie en de ernst van deze perioden kan beperken, is voor veel patiŽnten algehele stabilisatie niet realiseerbaar. Psychotherapie kan het risico van een nieuwe episode verder verkleinen door cognitieve therapie,  aanpassing van de leefstijl en een vroegere detectie van stressfactoren en signalen van dreigend herval.